Śladami naszych przodków


 

NEBROWO WIELKIE (Gross Nebrau) i NEBROWO MAŁE (Klein Nebrau). Od 1250 roku obszar późniejszych wsi wszedł w skład dominium biskupstwa pomezańskiego. Możliwe, że Nebrowo w końcu XIII wieku (lata osiemdziesiąte i dziewięćdziesiąte) było w rękach dwóch braci z Nawry pod Toruniem (zwanej wtedy Niewierz, a w formie zgermanizowanej Neber lub Eber): Fryderyka i Jana. W roku 1361 wielki mistrz Winrich von Kniprode rozsądził spór o Nebrowo między jakimś Eberleinem (raczej kimś z Eber) i zapewne biskupstwem. Wieś pozostawała w posiadaniu panów z Nawry na prawie magdeburskim. Nebrowo było w tym czasie lokalnym ośrodkiem handlowym, podobnie jak sąsiednie Wiśliny.

W roku 1373 sołtysem nebrowskim był Jan, a rektorem kościoła w Nebrowie w 1393 roku - Mikołaj, co przemawia za wcześniejszym powstaniem tu parafii. Ślady dawnego kościoła, zapewne ceglanego lub kamiennego, odkryto w 1799 roku na starym cmentarzu, pomiędzy Wielkim a Małym Nebrowem.

W początkach 1421 roku zatory lodowe spowodowały przerwanie wałów ochronnych na Wiśle. Woda zalała wiele wsi, nie oszczędzając także Nebrawa. Poważne szkody w zasiewach wyrządziły też późniejsze długotrwałe upały. Skutki powodzi i suszy usunięto z dużym wysiłkiem. W roku 1435 w Nebrowie zatrzymały się wojska krzyżackie, mające bronić przeprawy pod Nowem na wypadek ataku husytów, którzy właśnie najechali Pomorze. Wyprawę husycką opisał Konrad Bitschin, późniejszy nebrowski pleban (w 1445 roku). Na początku wojny trzynastoletniej, we wrześniu 1454 roku, Jan Szczekociński, polski starosta z Grudziądza, wezwał do siebie sołtysów żuławskich i ich rajców, w tym również z Nebrowa, Miało to związek z przyspieszeniem odbudowy wsi, która jednak nie odzyskała poprzedniego znaczenia. Powodzie w latach 1480-1501 i wojna polsko-krzyżacka w latach 1519-1521 dokończyły dziełą zniszczenia Nebrowa. Odtąd dzieliło ono los wielu osad nadwiślańskich.

W roku 1547 książę wystawił nebrowianom przywilej na prawie chełmińskim na 43 łany, ale z obowiązkiem naprawy wałów. Z ruiny gospodarczej wieś dźwigała się powoli, lecz systematycznie. O wzroście zaludnienia świadczy fakt wybudowania w 1590 roku nowego kościoła, który spłonął w 1624 roku. W tymże roku wyodrębniła się osada Nebrowo Małe.

Pastorzy gminy nebrowskiej głosili kazania po polsku aż do lat trzydziestych XIX wieku. Również dzieci uczyli w tym języku. Po wspomnianym pożarze kościoła w 1624 roku wybudowano nową świątynię, którą traktowano jako prowizoryczną i którą rozebrano. Nowy kościół (parafialny, pod wezwaniem Matki Boskiej Królowej Polski) stanął w 1749 roku. Bezstylowy, na planie prostokąta. Do zachodniej elewacji przylega wieża dzwonna (dzwon z 1689 roku). We wnętrzu świątyni z trzech stron empory.

Wcześniej oczynszowani chłopi otrzymali ziemię w dożywotnie użytkowanie w 1788 roku. Wówczas w Nebrowie Wielkim były 23 gospodarstwa, a w Nebrowie Małym znajdowało się siedemnaście gospodarstw. W roku 1910 mieszkały tu 202 osoby, w Nebrowie Wielkim było 395 osób. W 1939 roku liczba mieszkańców wynosiła 321, zajmowali oni 93 gospodarstwa domowe. W tymże roku w Nebrowie Małym było 48 gospodarstw domowych i 226 mieszkańców.

W 1945 roku utworzono w Nebrowie Wielkim gminę wiejską. Pierwszym wójtem był Franciszek Kocznur, a sekretarzem zarządu gminnego - Aleksander Klusek. Kolejnymi wójtami byli: Władysław Barczykowski, Józef Piotrowski i VVładysław Słysz. Przewodniczącym GRN był Piotr Jurczyk. Od 1954 roku Nebrowo Wielkie było siedzibą Gromadzkiej Rady Narodowej. Funkcje przewodniczących Prezydium GRN pełnili w kolejności: Antoni Królikowski, Jan Kwiatkowski, Roman Domozych i Stanisław Gałczyński. 1 stycznia 1973 roku gromadę Nebrowo Wielkie włączono do gminy Sadlinki.

Od roku 1945 działa w Nebrowie Wielkim szkoła podstawowa. W roku szkolnym 1960/1961 było tu 119 uczniów i czterech nauczycieli. W ramach czynów społecznych we wsi wybudowano świetlicę i remizę strażacką, założono też wodociąg.

W 1974 roku w Nebrowie Wielkim oprócz szkoły podstawowej działał ośrodek kultury, biblioteka publiczna i klub "Ruchu". W roku 1970 wieś liczyła 368 mieszkańców. W 1961 roku w Nebrowie Małym powstała RSP "Nebrowianka".

W roku 1970 wieś Iiczyła 239 mieszkańców. Sołeckie wsie Nebrowo Wielkie i Nebrowo Małe należą do gminy Sadlinki.